Những quan hệ căng thẳng được hóa giải trong năm 2014
Sự kiện Mỹ và Cuba bình thường hóa quan hệ là kết thúc đẹp cho 1 năm có quá nhiều biến động chính trị, nhiều nước khác cũng tỏ thêm tinh thần hợp tác quốc tế...
Kỷ băng hà Mỹ-Cuba tan rã
Ngày 17/21 năm 2014, sau nhiều thập kỷ gián đoạn, Chủ tịch Cuba Raul Castro đã chính thức tuyên bố sẽ bình thường hóa quan hệ với Mỹ. Quyết định trên đạt được sau một loạt các cuộc đàm phán bí mật ở cấp cao giữa Mỹ và Cuba, trong đó có cuộc điện đàm trực tiếp giữa Chủ tịch Raul Castro và Tổng thống Barack Obama.
Cùng lúc, Chủ tịch Cuba Raul Castro và Tổng thống Mỹ Barack Obama thông báo bình thường hóa quan hệ song phương sau nhiều thập niên băng giá. Ảnh: Vietnamnet
Trong các thông điệp được phát sóng trên truyền hình cùng lúc, hai nhà lãnh đạo cho biết sẽ bắt đầu một chương mới, sau khi phía Cuba trả tự do cho nhà thầu Mỹ Alan Gross.
Chính quyền Obama đã nỗ lực trong nhiều năm đòi Cuba thả Alan Gross. Vào đầu năm 2013, nhà lãnh đạo Mỹ cho phép các cuộc đàm phán bí mật ở Canada và Vatican.
Tổng thống Obama rất thẳng thắn khi thông báo sẽ bình thường hóa quan hệ với Cuba. Ông khẳng định, nhiều thập niên cô lập không giúp Mỹ đạt được mục tiêu của mình về Cuba, đồng thời thừa nhận, chính sách của Washington về Cuba những năm qua chỉ có "rất ít ảnh hưởng".
Dân chúng Cuba chịu ảnh hưởng rất lớn từ cấm vận của Mỹ, và dù việc dỡ bỏ cấm vận chưa có trong danh sách hiện tại, Tổng thống Obama đã công bố một loạt biện pháp mà rồi sẽ tạo ra khác biệt cho đời sống của người dân quốc đảo này.
Số tiền được phép gửi chuyển sẽ tăng gấp 4 lần từ 500USD lên tới 2.000USD trong mỗi quý. Các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông được phép cải thiện cơ sở hạ tầng của Cuba, để có thêm nhiều người dân nước này tiếp cận Internet.
Tại cảng Havana năm 2014, liên kết lịch sử giữa Havana với Moscow và Washington được tượng trưng bằng một chiếc xe cổ của Mỹ lái qua một chiếc tàu chiến từ thời Liên Xô.Ảnh: AFP
Cuba cũng có thể nhập khẩu các vật liệu xây dựng để xây dựng nhà tư - một động thái nhằm cải thiện tình trạng thiếu nhà ở thích hợp ở nước này.
Các hạn chế đi lại tới Cuba cũng được nới lỏng, giúp cho việc thăm hỏi người thân và các dự án nhân đạo xuyên biên giới trở nên dễ dàng hơn.
Về sự căng thẳng trong mối quan hệ giữa Mỹ và Cuba, nếu nói ra thì cũng thật là dài, nhưng có thể tóm tắt lại trong một vài dòng như sau:
Vào năm 1897 Cuba đấu tranh giành độc lập, tách khỏi thực dân Tây Ban Nha, sang đến năm 1898, Vụ nổ làm chìm tàu USS Maine đã châm ngòi cho cuộc chiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ, qua đó Mỹ giành quyền kiểm soát Tây Ban Nha.
Năm 1902, Cuba giành được độc lập. Tuy nhiên, Washington vẫn can thiệp vào công việc nội bộ của Havana cho tới năm 1934. Tướng Fulgencio Batista sau đó đã thực hiện một cuộc đảo chính và lãnh đạo Cuba tới năm 1959. Đây là thời kỳ Mỹ và Cuba có hợp tác chặt chẽ về kinh tế khi số nhà đầu tư Mỹ vào Cuba tăng nhanh chóng.
Năm 1959, Cách mạng Cuba thành công, Fidel Castro trở thành nhà lãnh đạo của Cuba. Tuy nhiên, ông Castro năm 1960 đã tiến hành quốc hữu hóa hàng trăm doanh nghiệp Mỹ ở Cuba. Vào tháng 12 cùng năm, Mỹ phá vỡ mối quan hệ ngoại giao và áp lệnh cấm vận kinh tế với Cuba, vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.
1959, 1 năm trước khi Mỹ áp lệnh cấm vận, cách mạng Cuba đã thành công, Fidel Castro trở thành nhà lãnh đạo của Cuba. Cùng năm đó, ông gặp Phó Tổng thống Mỹ Richard Nixon, trong một chuyến thăm không chính thức tới Washington. Ảnh: UPI
Hiện tại, lệnh cấm vận, giới hạn các doanh nghiệp Mỹ tiến hành kinh doanh với các lợi ích của Cuba, vẫn còn có hiệu lực và là lệnh cấm vận thương mại lâu dài nhất trong lịch sử hiện đại. Bất chấp sự tồn tại của lệnh cấm vận, Hoa Kỳ là nước xuất khẩu lớn thứ năm đến Cuba (6,6% nhập khẩu của Cuba là từ Mỹ).Tuy nhiên, Cuba phải trả tiền mặt cho tất cả các hàng nhập khẩu, như tín dụng không được phép.
Lần lượt, các đại biểu trên thế giới lên tiếng chống đối vụ phong tỏa, gọi đó là một sai lầm tàn nhẫn đi ngược với luật quốc tế và chỉ thành công trong việc làm hại cho người dân thường Cuba, đặc biệt là đàn bà và trẻ em.
Chính phủ của Tổng thống Barack Obama thực hiện vài biện pháp để giảm bớt sự thù nghịch với Cuba, mặc dù Washington vẫn không tiến tới việc bãi bỏ cấm vận mậu dịch.
Trong một dấu hiệu cho thấy các quan hệ đang cải thiện, ông Obama bãi bỏ các giới hạn việc người Mỹ gốc Cuba di chuyển và gởi tiền tới Cuba, và khởi xướng những cuộc nói chuyện với Cuba về di trú và dịch vụ thư từ - nhằm tái lập dịch vụ bưu chính trực tiếp giữa Cuba và Hoa Kỳ đã bị đình chỉ từ tháng 8, năm 1963.
Mặc dù người Cuba vẫn khẳng định là Mỹ sẽ không bao giờ có thể can thiệp sâu vào đất nước của họ và bàn cờ chính trị thường sẽ có nhiều diễn biến khó lường, nhưng ít nhất, thế giới đã bớt đi được một khối căng thẳng lâu năm.
Trung – Nhật xích lại gần nhau hơn
Quan hệ Trung-Nhật mở đầu năm 2014 bằng những “đợt sóng căng thẳng” ở vùng biển Hoa Đông, nơi có quần đảo tranh chấp Điếu Ngư giữa hai nước. Khi ấy, ít ai có thể tưởng tượng ra rằng, lãnh đạo hai nước có thể đứng cạnh nhau chụp ảnh tại một diễn đàn quốc tế.
Nhưng điều đó lại bất ngờ diễn ra khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe gặp nhau ở Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) vào ngày 11-11. Dù cái bắt tay tại APEC-22 ở Bắc Kinh không thể gọi là “nồng ấm”, nhưng ít nhiều cũng chứng tỏ cả Trung Quốc và Nhật Bản đã nhận thấy sự cần thiết phải xoa dịu bất đồng sau gần hai năm ngoại giao băng giá.
Cái bắt tay lịch sử giữa 2 nhà lãnh đạo Nhật Bản và Trung Quốc đã lọp vào top những bức ảnh ấn tượng của năm 2014. Ảnh: AP
Sau cuộc gặp nói trên, có thể sắp tới, ngành ngoại giao của cả Trung Quốc và Nhật Bản sẽ bận rộn hơn với các đoàn khách thăm viếng lẫn nhau. Đó cũng có thể là bước quan trọng đầu tiên để hai nền kinh tế hàng đầu khu vực phá vỡ tảng băng chắn ngang mối quan hệ, hướng tới xây dựng những cơ chế làm giảm xung đột quân sự ở biển Hoa Đông. Nhưng điều đó xem ra vẫn xa vời cho dù những lợi ích về kinh tế đã bị tổn hại không ít.
Căng thẳng liên quan đến chủ quyền lãnh thổ thời gian qua đã ảnh hưởng nặng nề đến trao đổi thương mại Trung-Nhật, bóp nghẹt sức sống đầu tư từ hai nước. Trong bối cảnh Thủ tướng Nhật Bản thừa nhận kinh tế nước này đang suy thoái, còn kinh tế Trung Quốc được dự đoán chỉ đạt mức tăng trưởng 7,4% trong năm 2014-mức tăng trưởng chậm nhất kể từ năm 1990- thì cuộc gặp ở Bắc Kinh, dù là “bằng mặt không bằng lòng”, vẫn là cần thiết. Nó cũng cho thấy hai “kình địch” này vẫn bị ràng buộc bởi sợi dây kinh tế.
Ngoài ra, nhiều mối quan hệ mới cũng được thiết lập.
Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia thúc đẩy hợp tác hải quân đa phương
Lần đầu tiên kể từ năm 2007, lãnh đạo ba nước Mỹ, Australia, Nhật đã có cuộc gặp bên lề Hội nghị Thượng đỉnh G-20 tại Brisbane, Australia. Cuộc gặp gỡ lần này có ý nghĩa quan trọng khi Tổng thống Mỹ Barack Obama, Thủ tướng Australia Tony Abbott và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã nhất trí tăng cường hợp tác quân sự, đặc biệt thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực an ninh hàng hải.
Họ cam kết tiếp tục có những động thái để "giảm thiểu những nguy cơ hạt nhân từ Triều Tiên" và "giải quyết vấn đề quyền con người ở Triều Tiên trong đó bao gồm vấn đề bắt cóc con tin". Vấn đề bắt cóc con tin được đưa vào tuyên bố chung được xem như là một nỗ lực kiên trì của Thủ tướng Abe trong bối cảnh chính quyền của ông đã có những can thiệp ngoại giao trong những năm vừa qua để giải quyết vấn đề này.
Ấn Độ đẩy mạnh hiện đại hóa hải quân để đối phó với hải quân Trung Quốc tăng cường hiện diện tại Ấn Độ Dương. Ảnh: Abc News
Trung Quốc và Nga mở rộng hợp tác quốc phòng
Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu đã đến thăm Bắc Kinh trong cùng thời điểm diễn ra Hội nghị G-20. Thông điệp được đưa ra rất rõ ràng: Nga và Trung Quốc sát cánh bên nhau. Trong chuyến thăm, Bộ trưởng Shoigu đã hội kiến với nhân vật quyền lực thứ hai Trung Quốc là Thủ tướng Lý Khắc Cường. Thủ tướng Trung Quốc tái khẳng định những cam kết của phía Trung Quốc trong việc hợp tác với phía Nga để "tăng cường tin cậy lẫn nhau, thúc đẩy hợp tác thiết thực và tăng cường trao đổi thông tin trong các vấn đề quốc tế và khu vực". Trung Quốc và Nga đã cam kết thực hiện "các chương trình hợp tác quân sự quan trọng" trong năm 2015 để kỷ niệm 70 năm kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai.
Cùng thời điểm đó, Tổng Công ty Dầu khí Hải dương Trung Quốc và Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Nga Gazprom đã ký kết một thỏa thuận năng lượng, theo đó Trung Quốc sẽ gia tăng lượng nhập khẩu khí đốt từ Nga trong 30 năm tới, đây là một bước đi quan trọng giúp tăng cường hợp tác trong lĩnh vực năng lượng giữa hai người khổng lồ Nga và Trung Quốc.
